webart: młoda polska

sztuka młodej polski jest zagadnieniem niezmiernie złożonym i trudnym. był to okres dużej swobody twórczej. jedno z główny haseł tego czasu, umieszczone jako motto nad gmachem wiedeńskiego towarzystwa "secesja", brzmiało: "każdej epoce jej sztuka, sztuce - wolność". ta właśnie wolność dała szansę równoległemu rozwojowi różnych kierunków artystycznych, niekiedy zazębiających się, to znów pozornie niezależnych, a nawet kontrowersyjnych.
okres młodej polski obejmuje około 20 lat sztuki i kultury polskiej, między rokiem 1895 i 1914, czyli od daty reorganizacji krakowskiej szkoły sztuk pięknych przez fałata do i wojny światowej. za okres najaktywniejszy uważa się lata 1895-1907. oczywiście dat tych nie należy traktować mechanicznie. w sztuce tego okresu występują początkowo elementy tradycyjne, jak realizm i impresjonizm, a przy końcu tendencyjnie nowoczesne, jak formizm. niektórzy artyści pozostali w kręgu tradycji młodej polski aż do końca życia, niekiedy przez wiele lat po zakończeniu i wojny światowej.
sztukę okresu młodej polski można podzielić na dwie podstawowe fazy, określane jako medernizm i ekspresjonizm, które zostaną bliżej omówione. jako kryterium podziału przyjęto tu problem stosunku człowieka do natury. moderniści sądzili, że natura jest źródłem piękna, harmonii, a tym samym źródłem sztuki i że należy jej się podporządkować przez intuicyjne z nią połączenie. . ekspresjoniści - przeciwnie, negowali sens poddawania się naturze uważając, że źródłem sztuki jest człowiek i jego doznania psychiczne, a natura liczy się o tyle, o ile jest zdolna pomóc wyrazić uczucia człowieka.
tak więc upraszczając, przyjąć musimy, że kierunkiem dominującym w końcu xix w., był modernizm, że ekspresjonizm zapanował dopiero po 1900 r., chociaż tendencje modernistyczne odnajdujemy jeszcze w początkowych latach xx w., a ekspresjonizm już w końcu xix w.
symbolizm - termin najbardziej chyba dla okresu młodej polski symptomatyczny, mający zastosowanie w modernizmie, i ekspresjonizmie - był rozumiany przez współczesnych bardzo różnie. symbolizmem nazwano kierunek rozwijający się na zachodzie na przełomie xix i xx w., wprowadzający widza w tematykę malarską z pogranicza baśni i koszmaru sennego. pojawiały się tam udziwnione stwory wyłaniające się z ciemności, poruszone w często niezrozumiałych gestach, nadające kompozycjom niejasną treść, sięgającą poza granice materialnego poznania, w świat intuicyjnych przeczuć i wyobrażeń. była to właściwie symbolika fantastyczna.
symbolizmem nazywano także sztukę alegorii i metafory, charakterystyczną nie tylko dla omawianej epoki, ale dla sztuki w ogóle. symbolizmem nazywano wreszcie syntezę. w tym sensie stosował go na przykład stanisławski, nadając w swych kompozycjach pejzażowych syntetyczną formę temu, co widział w plenerze rozdrobnione na tysiące szczegółów. ten właśnie rodzaj symbolizmu jest charakterystyczny dla modernizmu, stanowi jego cechę podstawową.