plersch, jan bogumił

plersch, jan bogumił (ur. 1732 warszawa, zm. 23.10.1817)
był synem rzeźbiarza jana jerzego. początkowo uczył się malarstwa w warszawie u czechowicza, po 1750 w augsburgu pod kierunkiem gottfrieda bernarda goetza, malarza-dekoratora wnętrz, z kolei w akademii sztuk pięknych w wiedniu. nie jest wiadome, kiedy wrócił do warszawy; najstarszy obraz znajdujący się w polsce (w feretronie w kościele w sernikach k. lubartowa) ma datę 1760, pierwsza wzmianka archiwalna o artyście pochodzi z 1763 r. z okazji prac przy plafonie sali poselskiej zamku królewskiego.
będąc obok bacciarellego głównym dekoratorem budowli królewskich, plersch w czasie swej ponad trzydziestoletniej działalności dla monarchy pracował dla ujazdowa (trzy niezrealizowane projekty z 1765), zamku królewskiego i Łazienek. dla zamku wykonał w 1771 wspólnie z bacciarellim malowidło plafonowe wieczność w gabinecie marmurowym, w 1784 dekoracje arabeskowo-groteskowe w gabinecie konferencyjnym (projekty do sali balowej nie zostały zrealizowane). najwięcej pracował plersch dla Łazienek. w 1775 w białym domku ozdobił dekoracją arabeskowo-groteskową pokój stołowy; dwoma olejnymi widokami o tematyce chińskiej pokój de compagnie i dekoracją en treillage w róże i landszafty tzw. gabinet pana plerscha.
w 1778 w pałacyku myślewickim w pokoju marmurowym namalował plafon flora i zefir, a w pokoju jadalnym m.in. cztery ścienne widoki miast. w tym samym roku ukończył plafon w pałacu na wyspie w pokoju bachusa, a w następnym roku plafon diana i akteon w tzw. pokoju diany. w dalszej kolejności powstały widoki kantonu w gabinecie króla na piętrze oraz polichromie fasady południowej. w latach 1793-95 ozdobił plersch salę balową freskami o tematyce groteskowej.
w latach 1787-88 pracował w teatrze w pomarańczarni: w 1787 namalował plafon rydrwan apollina, w 1788 z udziałem dwóch pomocników i malarza dombrowskiego dekorację ścienną, m.in. fryz z lożami i widzami, pomyślaną jako zwiększenie widowni teatru oraz kurtynę przedstawiającą dziewięć muz na parnasie. dla tegoż teatru projektował liczne dekoracje.
dla stanisława mokronowskiego w 1782 ozdobił ośmioboczną salę pałacu w jordanowicach (grodzisk maz.) dekoracją arabeskowo-groteskową; dla izabeli branickiej, siostry króla, wykonał w 1784 malowidło przedstawiające tancerkę; dla michała poniatowskiego namalował w 1785 plafon triumf prawdy w pałacu prymasowskim w warszawie. w latach 1795-96 na polecenie króla kopiował wspólnie z m.tokarskim »poczet królów polskich« bacciarellego, wprowadzając doń kilka nowych postaci władców.
w twórczości plerscha znalazła odbicie insurekcja kościuszkowska. namalował m.in. obraz kofciuszko upadający z koniem w bitwie pod maciejowicami i rysował epizody walk polaków z rosjanami.
po wyjeździe króla zwrócił się do malarstwa portretowego oraz religijnego, malując obrazy głównie dla kościołów warszawskich, m.in. jezuitów, bonifratrów i Św. anny. od około 1802 pracował na stanowisku dekoratora w teatrze wojciecha bogusławskiego. w 1813 przekazał majątek rodzinie i zamieszkał u bonifratrów.

---

---

warszawa, Łazienki, teatr w pomaraliczarni freski półkoliste, malowane na zamówienie króla stanisława augusta w 1788 r. oba malowidła stauowią fragmenty fryzu, składającego się z dziewięciu lóż z widzami, pomyślanych jako iluzjonistyczne zwiększenie widowni. podobny motyw malarski - popularny w epoce późnego baroku - zastosował wcześniej w polsce jan józef seyfried w teatrze oranżerii w rydzynie (1770). malowidła plerscha przypominają też wcześniejsze od nich o lat kilka iluzjonistyczne freski, jakimi ozdobił główną klatkę schodową palazzo grassi w wenecji michelangelo morlaiter.

---

---

temat strony: malarstwo polskie
stworzono: 17 września 1999
aktualizowano: 17 września 1999
opracował: jacek kopeć