webart: kossak, juliusz

juliusz, kossak (ur. 1824 wiśnicz, zm. 1899 kraków)
jednym z najwybitniejszych rysowników i akwarelistów polskich. urodził się 15 grudnia 1824 roku w wiśniczu, w okolicach krakowa. wkrótce rodzina przeniosła się do własnej siedziby we lwowie. warunki i droga życia artysty miały wpływ na kształtowanie się jego twórczości. w młodości kossak często przebywał w rodzinnych włościach, we wsi kniehilin położonej nieopodal rzeki san. zamiłowanie artysty do rysunku ujawniło się w okresie nauki w gimnazjum ojców bazylianów we lwowie i w czasie studiów prawniczych na uniwersytecie lwowskim. duży wpływ na zainteresowania artysty miały podróże po ukrainie i podolu. odbywał je w latach 1844-51 z przyjacielem ze studiów hrabią kazimierzem dzieduszyckim. podczas pobytu w wielu rezydencjach szlacheckich i magnackich na kresach, szkicował z natury dla własnej satysfakcji interesujące go motywy, a zwłaszcza konie. często również przebywał w jarocinach - majątku dzieduszyckich, gdzie była największa w galicji stadnina koni arabskich czystej krwi. był samoukiem, gdyż nie ukończył żadnej uczelni artystycznej. w 1851 roku juliusz kossak wyjechał do petersburga. po raz pierwszy miał tam możność poznania arcydzieł światowego malarstwa zgromadzonych w rosyjskich kolekcjach. w latach 1852-1855 mieszkał przez kilka lat w warszawie, gdzie przyłączył się do grupy młodych, postępowych artystów, absolwentów warszawskiej szkoły sztuk pięknych , wszedł w kręgi arystokratycznej bohemy. kolejnym etapem w życiu artysty był pobyt w paryżu w latach 185 5-1860, gdzie współpracował z horacym vernetem, głośnym malarzem batalistą, ilustratorem kampanii napoleońskiej. wielu impulsów dostarczyły im dzieła wielkich mistrzów, które kopiował i studiował w luwrze. prowadził samodzielne studia rysunkowe, w koszarach, na ulicy, na placach i nawet w rzeźni, gdzie poznawał anatomię konia. kolejny okres to pobyt w warszawie wypełniony pracą ilustratorską, która w całym dorobku artysty stanowi rozdział imponujący. od 1862 roku kierował działem artystycznym drzeworytu "tygodnika ilustrowanego". w latach 1867-1868 doskonalił swoje umiejętności w monachium i paryżu, aby w 1869 roku na stałe osiedlić się w krakowie. od chwili przybycia do krakowa i zamieszkania na "wygodzie", zwanej później "kossakówką", która zasłynęła z czasem jako rodzinne gniazdo kilku generacji kossaków , rozpoczął się prawie 30-letni i najpłodniejszy okres w twórczości juliusza kossaka. tematyka j ego obrazów stała się bardzo różnorodna. na szczególną uwagę jednak zasługują kompozycje, w których głównym podmiotem jest koń. juliusz kossak był jednym z najwybitniejszych, jeśli nie najlepszym malarzem koni. artysta w sposób niepowtarzalny oddał najrozmaitsze typy koni, ich rasę, anatomię, budowę, sposób poruszania się, charakter, wiek i płeć. chwytał je gdy pozowały stojąc nieruchomo, ale najczęściej w galopie, kłusie, stępie - w momentach wysiłku. podobnie malował również psy, przede wszystkim charty i wyżły. treść obrazów to także sceny z polowań: wyjazdy i powroty, tropienie zwierzyny, sceny ukazujące fantazyjność obyczaju łowieckiego z całym arsenałem myśliwskich akcesoriów. w jego twórczości podziwiamy celność w odtwarzaniu ojczystego krajobrazu i zwierząt. w inną atmosferę wprowadzają nas obrazy przedstawiające epizody i doniosłe wydarzenia z przeszłości, do których tematy kossak czerpał z różnych epok, przedstawiając zmagania wojenne polaków, począwszy od xiv aż po czasy sobie współczesne. bliskie mu były tradycje oręża symbolizujące świetność polski. malował więc słynne i decydujące bitwy, np. "bitwę pod grunwaldem", często podejmował tematy związane w wyprawą wiedeńską. przedstawiał batalie, potyczki i liczne epizody z walk o niepodległość, przy tym w tematyce odnoszącej się do xix stulecia uprzywilejowaną pozycję zajmuje okres księstwa warszawskiego i powstania listopadowego. motywami były zwiady, patrole, niewielkie oddziały partyzanckie. sztuka kossaka odegrała ważną rolę w kształtowaniu ducha narodowego polaków pod zaborami. z wielkim upodobaniem odtwarzał kossak epizody z życia bohaterów "trylogii" henryka sienkiewicza. oczarowany krakowskim folklorem malował wesela, wizerunki krakusów na koniach, jarmarki końskie i targi w starym krakowie z mnóstwem koni, wozów wieśniaczek i chłopów. rysunek był najmocniejszą stroną twórczości j. kossaka. zasłynął też jako świetny akwarelista. akwareli był wierny przez całe życie. rzadziej malował farbami olejnymi, a obrazy olejne nie odbiegają swoim charakterem od akwarel. kolor dla kossaka nie był zasadniczym malarskim problemem. artysta koncentrował się przede wszystkim na temacie. podstawową rolę w malarstwie odgrywała linia. gama kolorystyczna jego dzieł jest delikatna, utrzymana w jednolitym, raz złotawym, raz ciepłożółtym czy szarobłękitnym tonie. juliusz kossak tworzył ponad 50 lat. Śmiało można liczyć dorobek artysty na tysiące pozycji. pomimo, że wiele dzieł przepadło w czasie obu wojen światowych, kilkaset prac obrazów studiów i szkiców znajduj się w polskich zbiorach, glównie w kolekcjach , muzeów narodowych w krakowie, warszawie i poznaniu, oraz w muzeum Śląskim we wrocławiu. liczne akwarele zdobią prywatne mieszkania. juliusz kossak stworzył własny styl malarski. w jego ślady poszli następcy, z których najbardziej popularnym był jego syn wojciech, ale klimat i tematy kossaka odnajdujemy również w twórczości brandta i grottgera. juliusz kossak zmarł 3 lutego 1899 roku w krakowie.