zycie i tworczosc - grassi józef.

grassi, józef (ur. ok. 1758 wiedeń, zm. 08.01.1838 drezno)
grassi był włochem osiadłym i wykształconym w wiedniu. był wychowankiem tutejszej akademii już od r. 1768; członkiem jej został w 1791. w warszawie, dokąd przybył na zaproszenie stanisława augusta w sierpniu 1791, przebywał do 1795. po wyjeździe z polski mieszkał znów w wiedniu, potem w Żaganiu i dreźnie. w 1800 mianowano go profesorem akademii drezdeńskiej. w 1810 został członkiem akademii św. Łukasza w rzymie, dokąd wyjechał w 1816 jako dyrektor studiów saskich stypendystów we włoszech. w 1821 wrócił do drezna. grassi malował wyłącznie portrety. polaków portretował już w pierwszym okresie wiedeńskim; były to głównie osoby z grona przyjaciół ks. józefa poniatowskiego, którego dwa wizerunki także wykonał (na jednym stojącego przy koniu, na drugim na tle twierdzy po bitwie pod sabacz). w czasie pobytu w warszawie powstało wiele wizerunków osób z kół dworskich, zwłaszcza słynne są jego portrety kobiet (m.in. tekli z czapliców jabłonowskiej, ludwiki z sosnowskich lubomirskiej, anetki tyszkiewiczówny) oraz wyższych wojskowych i członków stronnictwa patriotycznego (m.in. portrety generałów ilińskich). był on twórcą dwóch popularnych i wielokrotnie powtarzanych w malarstwie i grafice portretów kościuszki, malowanych w r. 1792: jednego w mundurze generalskim, drugiego w sukmanie chłopskiej (zaginiony). sam brał także udział w walkach w obronie warszawy. również po wyjeździe z polski wielokrotnie malował polaków, m.in. stanisława małachowskiego - 1795, fryderyka moszyńskiego - 1797, teresę z czartoryskich lubomirską jako hebe 1807.

portret tekli jabłonowskiej, 1791
olej, płótno, 90 x 70,2 cm;
muzeum narodowe w warszawie;
(67897 bajtów)

tekla z czapliców (zm. 1820) była drugą żoną antoniego barnaby jabłonowskiego, kasztelana krakowskiego. grassi malował ją dwukrotnie, przy czym pierwszy jej wizerunek w turbanie na głowie - powstał w wiedniu.

portret damy, 1791
olej, płótno, ... x ... cm;
zbiory rajnolda przezdzieckiego 1939
spalony w czasie oblężenia warszawy we wrześniu tegoż roku;
(67059 bajtów)

wysuwane przypuszczenie, iż przedstawioną osobą jest nieznana z imienia z tyzenhauzów przezdziecka, nie znalazło potwierdzenia.

portret fryderyka moszyńskiego, 1797
olej, płótno, 118 x 100 cm;
muzeum narodowe w warszawie;
(5653 bajtów)

fryderyk moszyński (ur. ok. 1738), w 1793 marszałek wielki koronny.

portret tadeusza kościuszki, 1792
olej, płótno, 112 x 90 cm;
muzeum narodowe w warszawie;
(74962 bajtów)

portret był wielokrotnie powtarzany w malarstwie i grafice, zarówno przez artystów współczesnych, jak i póżniej. replika lub kopia (w popiersiu) na początku xx w. stanowiła własność dzieduszyckich we lwowie. zmniejszona kopia jest przechowywana w muzeum narodowym w krakowie. kilka trawestacji olejnych, pastelowych i akwarelowych było na wystawie lwowskiej 1917 r. (katalog wystawy urządzonej ku czci tadeusza kościuszki w setną rocznicę jego zgonu, lwów 1917, s. 16 n. i 34.) miniatura malowana z tej kompozycji przez w. de lesseura była w zbiorach tarnowskich w dzikowie. rytowali portret wprowadzając czasem drobne zmiany m.in. f. john i j. kappeller oraz litografowali wilhelmi i j. sonntag.