webart: gierymski aleksander

gierymski, aleksander (ur. 1850 warszawa, zm. 1901 rzym)
aleksander gierymski (właściwie ignacy aleksander), malarz ur. 30.01.1850, zm między 6 a 8.03.1901 rzym, pochowany tamże na campo verano 10.03.1901 (wg księgi cimitero monumentale al. verano). syn józefa, intendenta budowli wojskowych i julianny z kielichowskich, młodszy brat maksymiliana gierymskiego. w 1867 ukończył iii gimnazjum rządowe w warszawie. wcześnie przejawiał zdolności rysunkowe i malarskie. pod wpływem atmosfery artystycznej panującej w domu, a może i przykładu brata, gierymski rozpoczął w 1867 kilkumiesięczne studia w klasie rysunkowej w warszawie. w 1868 zadebiutował zamieszczając karykatury w wydawnictwie "mucha", szkice satyryczno-humorystyczne". w maju wyjechał do monachium zachęcony przez przebywającego tam maksymiliana. studiował w akademii monachijskiej w latach 1868-1869. u g.hiltenspergera, a.strahubera i h.anschutza, a następnie po przerwie od 1870 lub 1871 do 1872 u c.piloty'ego. po krótkotrwałym okresie zainteresowania dla współczesnego malarstwa niemieckiego szybko uległ trwałej fascynacji malarstwem dawnym, co decydująco oddziaływało na kierunek jego późniejszych poszukiwańartystycznych. latem 1870 gierymski odwiedził wraz z maksymilianem warszawę. w maju 1871 obaj bracia odbyli krótką wycieczkę do włoch (wenecja, werona). bezpośredni kontakt z malarstwem kolorystów weneckich pogłębił dotychczasowe zainteresowania gierymskiego i wywarł wpływ na kształtowanie się dalszej jego twórczości.
w 1872 gierymski ukończył studia w akademii monachijskiej, otrzymując nagrodę za najlepszą kompozycję na zadany temat z utworu szekspira kupiec wenecki, z obowiązkiem malowania z niej następnie dużego obrazu.
w związku z chorobą maksymiliana gierymskiego towarzyszył mu od marca do września 1873 w miejscowościach kuracyjnych: meran i bad reichenhall, z krótkimi przerwami na wyjazdy do werony, monachium i warszawy. po kilkumiesięcznej przerwie, spowodowanej głównie pobytami w bad reichenhall i warszawie (w związku ze śmiercią maksymiliana), gierymski zamierzał osiedlić się w neapolu, ale już w grudniu 1874 przeniósł się do rzymu. w tymże roku zapisał się do deutsche kunsler-verein wrzymie. pierwsze miesiące 1875 r. spędził w warszawie (wystawione w tym czasie w tzso austeria rzymska i gram w mora wywołały duże zaintersowanie krytyki); ów pobyt miał szczególne znaczenie, zarówno dla utrwalenia pozycji gierymskiego w warszawskim artystycznym, jak i dla jego życia osobistego (krótkotrwała znajomość z h.modrzejewską). wówczas zawarł zapewne znajomość z h.sienkiewiczem i odnowił kontakty ze stanisławem witkiewiczem, którego poznał w monachium. po powrocie do rzymu w połowie 1875 podjął gierymski studia plenerowe światła i koloru do obrazu altana. w kwietniu 1879 r., po przelotnym pobycie w krakowie, gierymski przybył ponownie do warszawy, gdzie przebywał do 1884; podjął tam tematykę rodzajową związaną z miastem i jego scenerią i z egzotyką getta żydowskiego. szczególnie charakterystyczny dla tego okresu był cykl obrazów przedstawiających Żydówkę sprzedającą owoce (Żydówka sprzedająca pomarańcze, Żydówka sprzedająca cytryny), a także brama na starym mieście w warszawie i kompozycje z nadbrzeży wisły.
w 1884 r. gierymski związał się z formującą się grupą "wędrowca", zacieśniając wówczas na wiele lat przyjacielskie kontakty z s.witkiewiczem i a.sygietyńskim. w latach spędzonych 1884 gierymski opuścił warszawę udając się na kurację do wiednia, gdzie pozostał prawdopodobnie do kwietnia 1885 r., łącznie z krótkim wyjazdem nad morze północne. z tego okresu pochodzą jego pejzaże morskie: Łódź rybacka na brzegu morza; kuter na brzegu morza, holowanie kutrów rybackich w heist am see)
w 1888 gierymski udał się ponownie do monachium gdzie pozostał do 1890; stamtąd wyjeżdżał na studia plenerowe do scheissheimu, kufsteinu, rattenberga i innych miejscowości tyrolskich. od tej pory datowały się bliskie kontakty z ignacym korwin-milewskim, jego głównym odbiorcą i mecenasem. w październiku 1890 r. gierymski wyjechał po raz pierwszy do paryża, gdzie pozostał do 1893. bezpośrednie zetknięcie się z malarstwem impresjonistów francuskich nie pozostało bez znaczenia dla dalszych jego studiów nad zagadnieniami światła i koloru. w paryżu pracował głównie dla korwin-milewskiego; utrzymywał bliskie kontakty z brunonem abdank-abakanowiczem, korzystając wielokrotnie z jego pomocy. w tym czasie powstały nokturny paryskie a przede wszystkim: opera paryska w nocy, widok lyonu.
prawdopodobnie w drugiej połowie 1893 r. gierymski przybył do krakowa, być może za sprawą h.rodakowskiego, który prawdopodobnie wysunął propozycję objęcia przez gierymskiego katedry malarstwa w krakowskiej ssp. w krakowie przebywał do połowy 1894. w końcu lipca 1894 gierymski powrócił do monachium, gdzie pozostał do połowy 1897. jesienią 1897 gierymski przybył znów do włoch i po krótkich pobytach w wenecji, palermo i amalfi powrócił do rzymu. być może z tego okresu pochodzi grupa nie datowanych obrazów marynistycznych: rybacy nad brzegiem morza, widok morza, port rybacki, wybrzeże morskie, morze.
od października 1898 r. do czerwca 1899 oraz latem 1900 r. gierymski przebywał ponownie w paryżu dokąd pojechał m.in. dla obejrzenia wystawy Światowej i gdzie szczególnie silne wrażenie wywarł na nim powtórny kontakt z malarstwem impresjonistów francuskich. nagła śmierć b.abdank-abakanowicza przyspieszyła wyjazd artysty z paryża do włoch. po kilku miesięcznym pobycie w weronie w końcu 1900 r. gierymski powrócił do rzymu. z weroną związane są obrazy: portal katedry w weronie, grobowiec can grande w weronie, zachód słońca w weronie.
ostatnie miesiące życia gierymski spędził w rzymie, gdzie chorego już artystę otoczył opieką rzeźbiarz a.madeyski. gierymski zmarł w manicomio w szpitalu psychiatrycznym przy via lungara w rzymie. Śmierć jego odbiła się szerokim echem w prasie krajowej i niemal od razu podjęto inicjatywę zorganizowania pośmiertnej wystawy w warszawie; pozostałe po gierymskim obrazy przypadły jego siostrzeńcom: marii i stanisławowi kuczborskim.